Deneme bittiğinde ilk iş genellikle aynıdır: cevap anahtarı açılır, net hesaplanır, sonuç ya sevindirir ya üzer ve kitap kapanır. Oysa denemenin asıl değeri çözdüğün anda değil, sonraki 24 saatte ortaya çıkar. O gün yapılmayan analiz, bir sonraki denemede aynı yanlışların geri gelmesi demektir.
Bu yazıda deneme sonrasında izleyebileceğin beş adımlık bir yol anlatıyoruz. Hangi sınava hazırlanıyor olursan ol — YKS, LGS, KPSS ya da ALES — mantık aynı: yanlışı saymak değil, yanlışın nedenini bulmak.
1. Netini Yaz, Ama Orada Durma
Net, denemenin sonucudur; analiz ise nedenidir. Netini bir yere yaz, önceki denemelerinle karşılaştır ve sonra bir kenara bırak. Tek bir denemedeki birkaç netlik iniş çıkış çoğu zaman gürültüdür; yön, art arda gelen birkaç denemenin ortalamasında görünür.
Bu yüzden net tablosuna bakarken kendine şu soruyu sor: “Son üç denemede hangi derste sürekli aynı yerdeyim?” Cevap, analizin nereden başlayacağını söyler.
2. Yanlışlarını Üç Kümeye Ayır
Her yanlış aynı ilacı istemez. Cevap anahtarıyla karşılaştırırken her yanlışın yanına şu üç harften birini yaz:
- B — Bilmediğin konu: Konuyu henüz çalışmadın ya da temeli eksik. Çözüm konu tekrarıdır; o konudan yalnızca soru çözmek tek başına yetmez.
- K — Karıştırdığın kavram: Konuyu biliyorsun ama iki kavramı, iki formülü ya da iki olayı birbirine karıştırıyorsun. Çözüm kısa ve sık tekrardır; iki kavramı yan yana yazdığın karşılaştırmalı bir not işe yarar.
- D — Dikkat hatası: Soru kökünü yanlış okudun, işlemde kaydın ya da şıkkı yanlış işaretledin. Çözüm konu çalışmak değil, soru çözme alışkanlığını değiştirmektir.
Boş bıraktığın soruları da atlama: her boşun yanına “neden boş bıraktım?” diye not düş. Kimi zaman boş, bilmediğin bir konudur; kimi zaman da çözebileceğin ama sona bıraktığın için zamanın yetmediği bir sorudur. İkisi farklı kümelere girer.
3. Süreni de Analiz Et
Yanlışlar kadar önemli bir veri daha var: zaman. Deneme sırasında her bölüme başladığın ve bitirdiğin saati not etmek, analizde sana çok şey anlatır. Bir bölümde planladığından uzun kaldıysan, sonraki bölümlerdeki yanlışların bir kısmı aslında acelenin sonucudur.
Süre analizinde üç şeye bak:
- Hangi bölümde planladığından daha uzun kaldın?
- Uzun uğraştığın sorular sonunda doğru mu çıktı, yanlış mı?
- Son bölümlerdeki yanlışlarının kaçı “D” kümesinde?
Uzun uğraştığın sorular yine yanlış çıkıyorsa, bir sonraki denemede o tür sorulara daha erken “sonra dönerim” demeyi dene. Turlama, bilgi eksiğini kapatmaz ama bildiğin soruları zamansızlıktan kaybetmeni önler.
4. Her Yanlış İçin Tek Cümlelik Not
Yanlış defteri tutmak iyi bir alışkanlık; ama çoğu zaman soruyu baştan sona kopyalamaya dönüşür ve haftalar sonra o deftere kimse bakmaz. Daha hafif bir yol var: her yanlış için tek cümlelik bir not yaz. Not, sorunun kendisini değil, senin hatanı anlatsın:
“Paragraf sorusu yazarın görüşünü sordu, ben metinde geçen bir bilgiyi işaretledim. Bundan sonra soru kökündeki ‘yazara göre’ ifadesinin altını çizeceğim.”
Bu notlar bir sonraki denemeden önce beş dakikada okunur. Aynı cümleyi ikinci kez yazdığını fark ettiğin anda da o hatanın artık bir alışkanlık olduğunu anlarsın; alışkanlık da konu tekrarıyla değil, bilinçli bir değişiklikle düzelir.
5. Analizi Haftalık Plana Bağla
Analiz bir plana dönüşmezse yalnızca iyi bir rapordur. Kümelerini topladıktan sonra haftanın planına şu sırayla görev ekle:
- B kümesindeki konular için haftaya en fazla iki konu tekrarı koy; hepsini tek haftaya sığdırmaya çalışmak planı bozar.
- K kümesindeki kavramlar için kısa ve sık tekrar planla: haftada üç kez on beş dakika, tek seferlik bir saatten daha kalıcıdır.
- D kümesindeki hatalar için ayrı bir görev yazma; bir sonraki soru çözümünde dikkat edeceğin tek bir alışkanlık seç.
Haftanın sonunda yeni bir denemeyle bu planı sına. Kümelerin küçülüyorsa doğru yoldasın; aynı kümeler büyüyorsa planı değiştirme zamanı gelmiştir.
pikademi’de Bu Süreç Nasıl İşliyor
Yukarıdaki beş adımı elle yapmak mümkün, ama her denemeden sonra yarım gününü alabilir. pikademi’de denemeni çözdüğünde yapay zekâ koçun yanlışlarını konulara göre ayırır, hangisinin bilmediğin bir konudan, hangisinin dikkat hatasından geldiğini sana sorarak netleştirir ve analizi bir sonraki haftanın görevlerine çevirir.
Takıldığın bir soruyu çözüm tahtasında açtığında çözüm adım adım ilerler; anlamadığın adımda durup sesli olarak sorabilirsin. Hafta sonunda koçun kısa bir sesli değerlendirmeyle hangi kümenin küçüldüğünü, hangisinin hâlâ dikkat istediğini anlatır.
Nereden başlayacağını bilmiyorsan önce seviyeni ölç: kısa test, planının ilk haftasına hangi konuların girmesi gerektiğini gösterir.
Analize Seviyenden Başla
Kısa testi çöz; tahmini puanını, eksik konularını ve planının ilk haftasını gör. Hesap açman gerekmez.